Os Pormpuraaw e todas as linguas

por Xeila Vázquez (2º da ESO) (*)

Diferéncianse tanto dúas persoas que falan diferentes linguas?

A priori non, pero se aprofundamos na mente de cada unha veremos neste artigo que si. É certo que pese a falar diferentes linguas a mente que se forma en todas as persoas é, en certa medida, similar, pero diferenciámonos na nosa forma de vivir e nos nosos costumes. Que ocorre co funcionamento básico da nosa mente?

Os nosos encéfalos constrúen realidades distintas e o idioma que falamos pode determinar esas realidades. Por exemplo: os esquimós teñen máis de 20 nomes para o que nós chamamos “neve”. Investigacións recentes sacaron á luz o curioso caso dos Pormpuraaw.

Os Pormpuraaw son unha comunidade aborixe situada no norte de Australia cunha extraordinaria capacidade de orientación. Tanto ao desprazarse como no interior das súas casas sitúan con facilidade os puntos cardinais. A razón disto parece que está na lingua na que falan. Utilizan os puntos cardinais como referencia para indicar a posición das cousas (“chuta forte o balón e méteo polo noroeste”). Isto obrígaos a estar sempre pendentes da súa localización espacial. Esta particularidade lingüística fai que os Pormpuraaw se orienten moi ben, pero tamén inflúe na maneira de entenderen o paso do tempo. Para eles un dia é o percorrido diario do Sol.

Un dos experimentos levados a cabo foi pedirlles que colocasen unha serie de fotos nunha mesa. Para a sorpresa de todos, ningún deles as colocou de igual xeito, todos de diferentes maneiras, sen seguir ningún tipo de patrón, agás o de as colocar de Este a Oeste.

Resulta sorprendente como unha simple variante lingüística pode influír na idea do paso do tempo e na orientación. Un motivo máis para aprender idiomas e coidalos é que ao aprendermos novas linguas, as nosas capacidades cognitivas melloran. Canto antes se realice a aprendizaxe a mellora será máis intensa.

Agora esta de moda o inglés. Se non o falas ou non o entendes, practicamente non tes futuro. Pola miña parte creo que todas as linguas son igual de importantes e deberíanse coidar máis. Moitas delas están a desaparecer por non ter quen as fale, como esta a pasar coa lingua galega. As persoas novas non o queren falar porque din que non é moi fino e as persoas maiores están a morrer e estase deixando de falar o galego.

Aquí en Palas de Rei case non se dan eses casos xa que en todas as aldeas se fala galego e agás algunha xente que fala o galego só na casa, todos falamos o galego. As linguas non se poden deixar de falar. Ao desapareceren tamén desaparecen as culturas e dun xeito ou doutro van unidas e son moi necesarias as dúas, sobre todo as linguas. Forman parte da nosa identidade e o noso desenvolvemento mental. Se todas a linguas desaparecesen (agás unha) e tamén desaparecesen todas as culturas, seríamos todos iguais, sen personalidade, coa mente sen desenvolver. Por iso debemos coidar as nosas linguas e culturas. E, por suposto, cantas máis linguas saibamos máis fácil será a aprendizaxe da seguinte!



(*) Este artigo está baseado no capítulo "A linguaxe" do libro Neurociencia para Julia do divulgador científico Xurxo Mariño.

Repaso do tema da "Relación" con Nubes de Tags

Como xa fixemos no tema 1 "A Célula" e no tema 2 "A Nutrición" deseñamos unha sesión de repaso para o terceiro tema da materia de Ciencias Naturais de 2º da ESO: "As Relacións".

Cada alumn@ tivo que encher un formulario no seu computador consistente en cumprimentar un campo co seu nome e cinco campos cada un cunha palabra, un concepto, un proceso,... que tivera que ver co que acabábamos de traballar na aula.

Utilizamos a mesma técnica que nas ocasións anteriores: Formulario (módulo webform) en Drupal e wordle.net como xerador de nubes de tags.

A nosa nube foi a seguinte (clic para ampliar):

Realizaremos un exercicio a través da sección de Comentarios para relacionar estes conceptos, clasificalos por temas, nomealos en determinados procedementos ... e reparar no que o grupo considerou que era "o importante".

Exercicio. Cos conceptos reflicitidos na nube de tags, elabora por parellas frases que conteñan (sinaladas en MAIÚSCULA) polos menos 3 desas palabras:

Exemplo:  O sistema NERVIOSO e o sistema ENDOCRINO encárganse das funcións do proceso de COORDINACIÓN.

O Misterio das Neuronas

por Andrea Ayaso (2º da ESO)

A célula é a mínima unidade de vida, estudiámola no primeiro tema do curso e hoxe na clase de 2º da ESO respondimos a unha serie de preguntas:

Cantas células terá o corpo humano? Samuel di 42 millóns. (4,2·10^7) Luis di 6 mil millóns. (6·10^9) e Iván di 7 millóns. (7·10^6) En realidade temos sobre 100 billóns de células! (10^14). Expresamos os datos en notación científica aplicando o aprendido en clase de mates. Algo asombroso, e que nos chamou a atención a toda a clase foi que ata refregando a pel matamos células. Todo tecido muscular rexenérase, ao contrario que as neuronas.

Cantas neuronas teremos no encéfalo? Temos 86 millóns de neuronas. (8,6·10^10). Perdemos ao redor de 1 neurona por segundo, de maneira que dende que comezaches a ler este artigo ata agora, perdiches máis de 10 neuronas. E dirás ti, menudo desastre! a este paso quedarei sen cerebro nun santiamén! Párate a pensar tan só por un momento na porcentaxe aproximada de neuronas que nos quedará aos 85 anos. Unai di un 3%, Adrián V. que rondando o 10% e Javier pensa máis en positivo e fala dun 30%. En realidade queda nin máis nin menos que un 97%! algo fascinante, pero con lóxica, xa que dada a cantidade tan enorme de neuronas que almacenamos, sobran e bastan.

Qué pasaría se houbese rexeneración de neuronas? Xeila di que todos teríamos alzheimer, Unai di que seríamos máis avanzados e eu digo que estariamos cambiando continuamente de personalidade, de identidade. A evolución selecciona sempre a opción máis avanzada. A natureza non quere que cambiemos de personalidade, por iso non quere que rexeneremos neuronas. Paula pregunta: Podería vivir unha persoa sen neuronas? A resposta é que non, porque se unha persoa carece de neuronas, non podería percibir ningún sentido. Adrián R. pregunta: Pódense transplantar neuronas na actualidade? Na actualidade está en estudo, algo moi complexo. Denomínase Neuroxénese á incorporación de novas neuronas ao sistema nervioso adulto mediante a formación de células troncais.

Xurxo Mariño é un profesor da Universidade da Coruña, biólogo, neurocientífico e divulgador desta mesma ciencia. Ao final da clase visualizamos vía Youtube unha charla súa titulada Escoitando ás neuronas que seguimos con moita atención. Está en proceso de publicar Neurociencia para Julia, un libro da súa propia creación no que de maneira moi didáctica tratará de explicar unha pequena parte deste mundo tan complexo. Foi o inspirador desta sesión a través do seu artigo El misterio de las neuronas.